Hoa có độc hay gặp ở Việt Nam gồm trúc đào, thông thiên, cà độc dược, vạn niên thanh, huỳnh anh, đỗ quyên, thuỷ tiên và lá ngón mọc hoang trên núi. Hoa ly và hoa hiên không độc nhiều với người nhưng rất độc với mèo. Nhiều cây trong số này được trồng ở sân nhà, trường học, dải phân cách. Nếu trẻ em, người lớn hoặc thú cưng ăn phải bất kỳ phần nào của các cây này, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế, thú y ngay, mang theo cành cây để bác sĩ nhận diện.
| Cây | Bộ phận độc | Nhận nhanh | Hay gặp ở |
|---|---|---|---|
| Trúc đào | Mọi bộ phận, cả nhựa | Lá dài hẹp mọc vòng 3 lá, hoa hồng, trắng, đỏ | Dải phân cách, sân vườn |
| Thông thiên | Mọi bộ phận, nhất là hạt | Hoa vàng hình phễu, quả tam giác | Sân trường, vườn |
| Cà độc dược | Mọi bộ phận, nhất là hạt | Hoa kèn trắng tím to, quả có gai | Bãi đất hoang, vườn |
| Vạn niên thanh | Lá, thân | Lá to loang trắng xanh | Chậu cảnh trong nhà |
| Huỳnh anh | Nhựa, hạt | Hoa vàng kèn to, nhựa trắng | Hàng rào, giàn leo |
| Đỗ quyên | Lá, hoa, mật | Cây bụi hoa chùm nhiều màu | Chậu cảnh Tết, vùng cao |
| Thuỷ tiên | Củ | Củ giống củ hành, hoa trắng vàng | Chậu Tết |
| Hoa ly, hoa hiên | Mọi bộ phận với mèo | Hoa 6 cánh, nhị nhiều phấn | Hoa cắm |
| Lá ngón | Mọi bộ phận | Dây leo, hoa vàng nhỏ hình phễu | Rừng núi phía Bắc |
| Môn, ráy cảnh | Lá, thân, củ sống | Lá hình tim, hình mũi tên to | Chậu cảnh, ven suối |
Trúc đào
Trúc đào (Nerium oleander) là cây độc phổ biến nhất ở đô thị Việt Nam, trồng nhiều trên dải phân cách vì chịu nắng, chịu bụi.
Nhận biết: cây bụi cao 2 đến 4 m, lá dài hẹp như lá trúc, dày, gân giữa nổi rõ, mọc vòng ba lá. Hoa năm cánh màu hồng, trắng, đỏ hoặc cánh kép, mọc chùm ở đầu cành.
Toàn cây chứa glycosid tim. Nhai lá, hoa, dùng cành làm que xiên nướng thịt hoặc đốt cây hít khói đều có thể ngộ độc. Dấu hiệu thường gặp là nôn, đau bụng, tim đập chậm hoặc loạn nhịp.
Thông thiên
Thông thiên (Cascabela thevetia) còn gọi là trúc đào vàng, cùng họ với trúc đào.
Nhận biết: cây nhỡ, lá dài hẹp và bóng, không mọc vòng như trúc đào. Hoa vàng, hình phễu. Quả hình tam giác tròn, xanh rồi chuyển đen, trong có hạt cứng. Hạt thông thiên rất độc với tim.
Cà độc dược
Cà độc dược (chi Datura) mọc hoang ở bãi đất trống và được trồng làm cảnh. Hoa to hình kèn màu trắng hoặc tím, hướng lên hoặc ngang. Quả tròn có gai, khi chín nứt ra hạt đen nhỏ.
Toàn cây, nhất là hạt, chứa các alcaloid gây giãn đồng tử, khô miệng, da nóng đỏ, lú lẫn, ảo giác, tim đập nhanh. Cây hoa kèn rủ xuống (chi Brugmansia) cùng họ và cũng độc.
Vạn niên thanh và môn, ráy cảnh
Vạn niên thanh (Dieffenbachia) lá to, loang trắng hoặc vàng, thân mập như cây mía non. Môn cảnh, ráy (Alocasia, Caladium) lá to hình tim hoặc mũi tên.
Nhựa các cây này chứa tinh thể canxi oxalat hình kim. Trẻ nhai lá sẽ bỏng rát miệng, sưng lưỡi, chảy nước dãi, khó nuốt. Sưng lưỡi hoặc họng làm khó thở là dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.
Huỳnh anh, đỗ quyên, thuỷ tiên
Huỳnh anh (Allamanda cathartica): dây leo, hoa vàng hình kèn to, lá bóng mọc vòng. Nhựa trắng gây kích ứng da, hạt và vỏ gây nôn, tiêu chảy.
Đỗ quyên (Rhododendron): cây bụi hoa chùm hồng, đỏ, trắng, hay bày dịp Tết. Lá và hoa chứa grayanotoxin, ăn phải gây nôn, chóng mặt, tụt huyết áp.
Thuỷ tiên (Narcissus): củ giống củ hành tây. Đã có trường hợp ở nhiều nước ăn nhầm củ thuỷ tiên tưởng là hành, gây nôn, đau bụng. Không để củ thuỷ tiên chung chỗ với hành trong bếp.
Lá ngón
Lá ngón (Gelsemium elegans) không phải cây cảnh nhưng mọc hoang ở rừng núi phía Bắc, là nguyên nhân nhiều vụ ngộ độc nặng. Chỉ vài lá cũng có thể gây tử vong.
Nhận biết: dây leo, lá bầu dục đầu nhọn, mọc đối, mép nguyên. Hoa nhỏ màu vàng hình phễu mọc thành chùm. Người dân hay hái nhầm lá ngón khi đi hái chè vằng. Chè vằng có hoa trắng như hoa nhài và lá có ba gân dọc rõ xuất phát từ cuống.
Hoa độc với chó mèo
Theo ASPCA (Hiệp hội Phòng chống Ngược đãi Động vật Hoa Kỳ):
- Hoa ly và hoa hiên: mọi bộ phận, kể cả phấn và nước bình cắm, gây suy thận cấp ở mèo.
- Trúc đào, đỗ quyên, thuỷ tiên, vạn niên thanh: độc với cả chó và mèo.
- Trạng nguyên (Euphorbia pulcherrima): nhựa gây kích ứng miệng, nôn nhẹ. Mức độ độc thấp hơn nhiều so với lời đồn.
Thú cưng nhai cây độc có dấu hiệu nôn, chảy dãi, lừ đừ, bỏ ăn, run, co giật cần đưa đi thú y ngay. Với hoa ly và mèo, cần đi ngay cả khi chưa có dấu hiệu.
Khi nghi ăn phải cây độc
- Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bị ngộ độc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.
- Không tự gây nôn, không cho uống sữa, nước muối hay thuốc dân gian nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Mang theo cành cây, lá, hoa hoặc chụp ảnh cây để bác sĩ nhận diện.
- Ghi nhớ thời điểm ăn và lượng ước chừng.
- Nếu nhựa dính mắt, rửa mắt dưới vòi nước sạch nhiều phút rồi đi khám.
Dấu hiệu nguy hiểm: khó thở, sưng lưỡi hoặc họng, tim đập rất chậm hoặc rất nhanh, co giật, lơ mơ, lú lẫn, ảo giác.
Trồng cây độc trong nhà có trẻ nhỏ
- Trồng trúc đào, thông thiên, cà độc dược ở chỗ trẻ không với tới hoặc thay bằng cây khác.
- Nhặt quả, hạt rụng thường xuyên.
- Dạy trẻ không bỏ lá, hoa, quả lạ vào miệng.
- Đeo găng khi cắt tỉa cây có nhựa, rửa tay sau khi làm vườn.
- Không đốt cành trúc đào.
Câu hỏi thường gặp
Hoa gì vừa đẹp vừa độc?
Trúc đào, thông thiên, cà độc dược, đỗ quyên và huỳnh anh đều là hoa đẹp nhưng có độc. Nhiều cây được trồng phổ biến ở đường phố và sân vườn Việt Nam.
Hoa trạng nguyên có độc không?
Nhựa trạng nguyên có thể gây kích ứng da, miệng và nôn nhẹ nếu nhai phải. Theo ASPCA, mức độ độc thấp. Vẫn nên để xa tầm tay trẻ nhỏ và thú cưng.
Hoa gì có độc với mèo?
Hoa ly và hoa hiên là nguy hiểm nhất, có thể gây suy thận cấp ở mèo chỉ với lượng rất nhỏ. Trúc đào, đỗ quyên, thuỷ tiên cũng độc với mèo.
Cây trúc đào có nên trồng trong nhà không?
Nhà có trẻ nhỏ hoặc thú cưng hay nhai cây thì không nên trồng. Nếu đã có cây, trồng xa khu vui chơi, đeo găng khi cắt tỉa và không đốt cành.