Hoa giống hoa sen nhất là hoa súng. Cách phân biệt nhanh: sen có lá tròn nguyên không khía, lá và hoa vươn cao khỏi mặt nước trên cuống dài, giữa hoa có gương sen hình phễu. Súng có lá khía hình chữ V từ mép vào tâm, lá nổi sát mặt nước, hoa nở ngay trên hoặc hơi cao hơn mặt nước và không có gương. Ngoài súng, nong tằm (súng Nam Mỹ), hoa thuỷ trúc và hoa mộc lan cũng hay bị nói là giống sen.
| Điểm nhìn | Sen | Súng |
|---|---|---|
| Tên khoa học | Nelumbo nucifera | Chi Nymphaea |
| Lá | Tròn nguyên, không khía, cuống gắn giữa lá | Tròn có khía chữ V từ mép vào tâm |
| Vị trí lá | Vươn cao khỏi nước hoặc nổi | Nổi phẳng trên mặt nước |
| Mặt lá | Nhám, giọt nước lăn tròn không thấm | Bóng, láng, nước đọng thành vệt |
| Hoa | Vươn cao trên cuống, cánh to | Nổi sát mặt nước hoặc cao hơn chút |
| Giữa hoa | Có gương sen (đài hạt) hình phễu | Không có gương, nhị xếp thành chùm |
| Mùa hoa | Chủ yếu mùa hè | Gần như quanh năm ở vùng nóng |
| Củ, thân | Ngó sen, củ sen có lỗ | Thân rễ, không có ngó như sen |
Sen và súng khác nhau ở đâu
Sen và súng không cùng họ. Sen thuộc họ Sen (Nelumbonaceae). Súng thuộc họ Súng (Nymphaeaceae). Theo các nghiên cứu phân loại dựa trên ADN, sen gần với cây tiêu huyền (họ Platanaceae) hơn là với súng. Hai cây giống nhau chỉ vì cùng sống trong nước và có hoa to.
Cách phân biệt từng bước
- Nhìn lá: đây là cách nhanh và chắc nhất. Lá súng luôn có một khe hình chữ V cắt từ mép vào tới chỗ cuống. Lá sen tròn nguyên, cuống gắn vào giữa mặt dưới lá như cán ô.
- Nhìn độ cao: lá sen trưởng thành thường vươn cao 50 cm đến hơn 1 m khỏi mặt nước. Lá súng nổi phẳng.
- Thử giọt nước: nhỏ nước lên lá. Trên lá sen, nước vón thành giọt tròn lăn đi, mặt lá khô. Trên lá súng, nước loang ra hoặc đọng lại.
- Nhìn giữa hoa: hoa sen có gương sen màu vàng xanh, mặt phẳng có các lỗ chứa hạt. Hoa súng chỉ có chùm nhị và nhuỵ.
- Nhìn sau khi hoa tàn: sen để lại đài gương sen đứng trên cuống, già thành màu nâu. Súng rũ xuống, quả chìm dưới nước.
Các loại hoa khác hay bị nhầm với sen
Nong tằm (Victoria amazonica, súng Nam Mỹ): thuộc họ Súng. Lá rất to, tròn, mép dựng lên như cái nong, mặt dưới có gai. Hoa trắng nở đêm đầu, sang đêm thứ hai chuyển hồng. Ở Việt Nam có ở một số vườn thực vật và khu du lịch sinh thái.
Súng đỏ, súng tím nở đêm: một số giống súng nở về đêm và khép lại buổi sáng. Hoa to, cánh nhọn, dễ nhầm với sen khi chụp ảnh cận.
Hoa mộc lan, hoa ngọc lan: nở trên cây gỗ, cánh dày, dáng hoa như búp sen. Nhìn cây là biết không phải sen.
Sen đá: là cây mọng nước, tên gọi theo dáng lá xếp như hoa sen, không liên quan đến sen.
Sen cạn (Tropaeolum majus): lá tròn, cuống gắn giữa lá giống lá sen thu nhỏ, hoa vàng cam. Là cây trồng cạn, không phải sen.
Sen Việt Nam có những loại nào
Ở Việt Nam hay gặp:
- Sen hồng: phổ biến nhất ở ao làng và đầm sen.
- Sen trắng: hoa trắng, hương nhẹ. Sen trắng Hồ Tây cánh kép nổi tiếng dùng ướp trà.
- Sen quan âm: hoa kép nhiều cánh, cánh xếp nhiều tầng.
- Sen Nhật, sen mini: giống lùn, trồng được trong chậu hoặc bồn nhỏ.
Theo nhiều bài viết phổ biến, sen thường được xem là biểu tượng của Việt Nam, nhưng đến nay Nhà nước chưa ban hành văn bản chính thức công nhận quốc hoa.
Điều kiện sống của sen và súng
| Điều kiện | Sen | Súng |
|---|---|---|
| Nắng | Cần nắng trực tiếp ít nhất 6 giờ | Cần nắng, một số giống chịu bóng nhẹ |
| Mực nước | 10 đến 50 cm tuỳ giống | 20 đến 60 cm tuỳ giống |
| Chậu | Chậu rộng, không lỗ, đất bùn | Chậu hoặc bồn, đất sét thịt |
| Nghỉ đông | Miền Bắc lá tàn mùa đông, ngó ngủ | Súng nhiệt đới hoa gần quanh năm |
Người trồng trong chậu nhỏ thường chọn súng hoặc sen mini, vì sen thường cần bồn rộng mới ra hoa.
Câu hỏi thường gặp
Hoa gì quân tử chẳng chê mùi bùn?
Đó là hoa sen, theo câu ca dao "Trong đầm gì đẹp bằng sen... Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn". Sen mọc từ bùn ao nhưng hoa sạch và thơm.
Hoa gì là quốc hoa của Việt Nam?
Sen thường được coi là biểu tượng của Việt Nam và được nhiều người bình chọn. Tuy vậy, đến nay chưa có văn bản của Nhà nước chính thức công nhận quốc hoa.
Hoa gì sống dưới nước giống sen?
Phổ biến nhất là hoa súng, sau đó là nong tằm. Cả hai thuộc họ Súng, lá có khía hoặc mép dựng lên, hoa không có gương sen.
Hoa súng và hoa sen, hoa nào dễ trồng hơn?
Súng dễ trồng hơn trong chậu nhỏ và nở hoa gần quanh năm ở miền Nam. Sen cần bồn rộng, nhiều nắng và ra hoa chủ yếu vào mùa hè.