Có, mèo tam thể đực có tồn tại nhưng rất hiếm. Gần như mọi con mèo tam thể đều là mèo cái vì gen quyết định màu cam hoặc đen nằm trên nhiễm sắc thể X. Mèo cái có hai nhiễm sắc thể X nên có thể mang cả màu cam lẫn màu đen; mèo đực bình thường chỉ có một X nên chỉ mang một trong hai màu. Mèo đực tam thể xuất hiện khi có bất thường nhiễm sắc thể, thường là bộ XXY (tương tự hội chứng Klinefelter ở người) hoặc là thể khảm, và gần như tất cả đều vô sinh.
| Trường hợp | Nhiễm sắc thể | Có thể có màu tam thể | Khả năng sinh sản |
|---|---|---|---|
| Mèo cái | XX | Có | Bình thường |
| Mèo đực bình thường | XY | Không, chỉ cam hoặc không cam | Bình thường |
| Mèo đực XXY | XXY | Có | Gần như luôn vô sinh |
| Mèo đực thể khảm | Hai dòng tế bào khác nhau, ví dụ XX/XY | Có | Hiếm khi có khả năng sinh sản |
Vì sao mèo tam thể gần như toàn là mèo cái
Màu lông tam thể gồm ba màu: trắng, cam và đen (hoặc các màu nhạt tương ứng như kem và xám). Ba màu này đến từ hai cơ chế di truyền khác nhau:
- Màu cam hay đen do một gen nằm trên nhiễm sắc thể X quyết định. Một bản gen cho màu cam, bản kia cho màu không cam (đen).
- Mảng trắng do một gen đốm trắng nằm ở nhiễm sắc thể khác, không liên quan giới tính.
Mèo cái có hai X. Nếu một X mang gen cam và X kia mang gen đen, ở mỗi tế bào, một trong hai X bị bất hoạt ngẫu nhiên từ giai đoạn phôi. Vùng da nào giữ X cam thì mọc lông cam, vùng nào giữ X đen thì mọc lông đen. Hiện tượng này gọi là bất hoạt nhiễm sắc thể X, được nhà di truyền học Mary Lyon đề xuất năm 1961, và mèo tam thể là ví dụ quen thuộc nhất. Cộng thêm gen đốm trắng, ta có mèo ba màu.
Mèo đực chỉ có một X và một Y. Nhiễm sắc thể Y không mang gen màu cam, nên mèo đực bình thường chỉ có thể là cam hoặc không cam, không thể vừa cam vừa đen.
Mèo tam thể đực đến từ đâu
Bộ nhiễm sắc thể XXY. Khi phân chia tế bào sinh dục bị lỗi, một con mèo đực có thể nhận thêm một X, thành XXY. Nhờ có hai X, con mèo này có thể mang cả gen cam và gen đen, cho ra màu tam thể hoặc đồi mồi, trong khi vẫn là mèo đực vì có Y. Nghiên cứu của Centerwall và Benirschke công bố năm 1975 trên tạp chí American Journal of Veterinary Research mô tả mèo tam thể và đồi mồi đực như một mô hình động vật của hội chứng Klinefelter XXY ở người.
Thể khảm (chimera). Hai phôi hợp nhất từ sớm thành một cá thể, mang hai dòng tế bào khác nhau, ví dụ một dòng XX và một dòng XY. Con mèo có thể là đực và vẫn có màu tam thể. Một số ít mèo thể khảm có khả năng sinh sản.
Các bất thường hiếm khác như đột biến ở phôi sớm.
Mèo tam thể đực có hiếm không
Rất hiếm. Chính vì cần một bất thường nhiễm sắc thể mới xuất hiện, mèo tam thể đực là trường hợp đặc biệt trong số mèo tam thể. Theo tổng hợp trên Wikipedia tiếng Anh, gần như tất cả mèo tam thể và đồi mồi đực đều vô sinh do bất thường nhiễm sắc thể, và các cơ quan đăng ký mèo thường không chấp nhận chúng làm mèo giống hay mèo thi.
Con số tỉ lệ cụ thể được lưu truyền khác nhau giữa các nguồn, nên bài không nêu. Điều chắc chắn là nếu bạn gặp một con mèo tam thể, gần như chắc nó là mèo cái; nếu là mèo đực, nên đưa đi thú y kiểm tra.
Sức khoẻ của mèo tam thể đực XXY
Mèo đực XXY có thể gặp một số vấn đề sức khoẻ, được ghi nhận trong các tài liệu tổng hợp:
- Vô sinh.
- Phát triển cơ kém, xương dễ gãy.
- Tích mỡ nhiều, dễ béo, từ đó tăng nguy cơ bệnh tim, tiểu đường, đau khớp.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Có thể có hành vi kém hoà đồng.
Không phải con nào cũng gặp tất cả các vấn đề trên. Người nuôi mèo tam thể đực nên đưa mèo đi khám định kỳ, giữ cân nặng hợp lý và hỏi thú y về triệt sản.
Mèo tam thể là giống gì
Tam thể không phải là giống mèo mà là một kiểu màu lông. Mèo tam thể có thể là mèo ta (mèo nhà lông ngắn) hoặc thuộc nhiều giống khác nhau. Theo tổng hợp các chuẩn giống, một số giống cho phép màu tam thể gồm mèo Anh lông ngắn, Ba Tư, Maine Coon, Mỹ lông ngắn, Manx, Nhật cộc đuôi (Japanese Bobtail), Exotic Shorthair, Siberian, Turkish Van, Turkish Angora và mèo rừng Na Uy. Cách nhận mặt các giống này có trong bài mèo giống Anh, mèo giống Ba Tư và mèo giống Maine Coon.
Tam thể khác đồi mồi thế nào
| Đặc điểm | Tam thể (calico) | Đồi mồi (tortoiseshell) |
|---|---|---|
| Màu | Trắng, cam, đen | Cam và đen, ít hoặc không có trắng |
| Kiểu mảng | Mảng lớn, rõ, tách bởi vùng trắng | Cam đen đan xen lấm tấm như vỏ đồi mồi |
| Giới tính | Gần như toàn cái | Gần như toàn cái |
| Cơ chế | Gen cam/đen trên X cộng gen đốm trắng | Gen cam/đen trên X, không có hoặc ít đốm trắng |
Khi có nhiều trắng, các vùng cam và đen bị tách thành mảng lớn, rõ ràng. Khi ít trắng, cam và đen đan xen nhỏ hơn. Cả hai đều do cùng cơ chế trên nhiễm sắc thể X nên đều gần như chỉ gặp ở mèo cái. Mèo tam thể "nhạt" (dilute calico) có màu xám xanh và kem thay cho đen và cam.
Các biến thể của màu tam thể
| Biến thể | Nhận mặt | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tam thể cổ điển | Mảng trắng, cam, đen rõ nét | Dạng quen thuộc nhất |
| Tam thể nhạt (dilute) | Trắng, kem, xám xanh | Do gen làm nhạt màu, dịu mắt hơn |
| Tam thể vằn (caliby) | Các mảng cam, đen có vằn sọc bên trong | Kết hợp với gen vằn mướp |
| Tam thể nhiều trắng | Thân gần như trắng, cam đen chỉ ở đầu và đuôi | Mức đốm trắng cao |
| Tam thể ít trắng | Trắng chỉ ở ngực, chân | Dễ nhầm với đồi mồi |
Dù thuộc biến thể nào, cơ chế giới tính vẫn như nhau: cần hai nhiễm sắc thể X mang hai gen màu khác nhau, nên gần như luôn là mèo cái.
Mèo mẹ tam thể sinh con màu gì
Mèo mẹ tam thể mang một gen cam và một gen đen. Mỗi con mèo con nhận một X từ mẹ, nên:
- Mèo con đực nhận X cam thì lông cam (có thể kèm trắng), nhận X đen thì lông đen hoặc màu không cam (có thể kèm trắng).
- Mèo con cái nhận thêm một X từ bố. Nếu bố cam, mèo con cái có thể là cam hoặc tam thể, đồi mồi; nếu bố đen, mèo con cái có thể là đen hoặc tam thể, đồi mồi.
Vì vậy một ổ mèo con từ mẹ tam thể thường có nhiều màu khác nhau, và mèo con tam thể trong ổ gần như đều là cái.
Mèo tam thể trong văn hoá
Ở Nhật Bản, mèo tam thể (mi-ke) gắn với hình tượng mèo vẫy tay maneki-neko, được xem là mang lại may mắn. Ở Việt Nam, nhiều người cũng quý mèo tam thể. Những quan niệm này là văn hoá dân gian; về sinh học, màu lông không ảnh hưởng tới tính cách hay sức khoẻ của mèo cái tam thể.
Câu hỏi thường gặp
Mèo tam thể có mèo đực không?
Có nhưng rất hiếm. Mèo tam thể đực thường mang bộ nhiễm sắc thể XXY hoặc là thể khảm, và gần như đều vô sinh.
Mèo tam thể có hiếm không?
Mèo cái tam thể khá phổ biến. Mèo đực tam thể mới là trường hợp hiếm.
Mèo tam thể đực có sinh sản được không?
Gần như không. Mèo XXY vô sinh; chỉ một số rất ít mèo thể khảm có khả năng sinh sản.
Mèo tam thể có phải giống mèo quý không?
Tam thể là màu lông, không phải giống. Mèo tam thể có thể là mèo ta hoặc thuộc nhiều giống khác nhau.
Làm sao biết mèo tam thể là đực hay cái?
Xem cơ quan sinh dục khi mèo đủ lớn, hoặc nhờ thú y kiểm tra. Nếu mèo tam thể là đực, nên khám sức khoẻ và hỏi về triệt sản.