Các loại cây trồng trong nhà phổ biến nhất ở Việt Nam gồm trầu bà, lưỡi hổ, lan ý, cây nhện (cỏ lan chi), dương xỉ, cau tiểu trâm, cau vàng, vạn niên thanh, kim tiền, ngọc bích, nha đam và phát tài (huyết dụ). Chọn cây theo ba câu hỏi: chỗ đặt có bao nhiêu ánh sáng, bạn có nhiều thời gian tưới không, và trong nhà có chó mèo, trẻ nhỏ không. Theo danh sách của Hiệp hội ASPCA (Mỹ), trầu bà, lưỡi hổ, lan ý, vạn niên thanh, ngọc bích, nha đam và huyết dụ độc với chó mèo; cây nhện, dương xỉ Boston, cau tiểu trâm và cau vàng thì không.
| Tên thường gọi | Tên khoa học | Nhận mặt nhanh | Ánh sáng | Với chó mèo (ASPCA) |
|---|---|---|---|---|
| Trầu bà vàng | Epipremnum aureum | Dây leo, lá hình tim, vệt vàng hoặc trắng | Sáng gián tiếp, chịu bóng khá | Độc |
| Lưỡi hổ | Sansevieria trifasciata | Lá cứng dựng thẳng như lưỡi kiếm, vằn ngang | Chịu bóng tốt đến sáng | Độc |
| Lan ý | Spathiphyllum | Lá xanh bóng, hoa mo trắng | Sáng gián tiếp, chịu bóng | Độc |
| Cây nhện (cỏ lan chi) | Chlorophytum comosum | Lá dài mảnh, sọc trắng, ra cây con rủ xuống | Sáng gián tiếp | Không độc |
| Dương xỉ Boston | Nephrolepis exaltata | Lá lông chim mềm, rủ | Sáng gián tiếp, ẩm | Không độc |
| Cau tiểu trâm | Chamaedorea elegans | Cau nhỏ, lá kép lông chim | Chịu bóng | Không độc |
| Cau vàng | Dypsis lutescens | Nhiều thân, cuống lá vàng | Sáng | Không độc |
| Vạn niên thanh | Dieffenbachia | Lá to, đốm trắng kem | Sáng gián tiếp | Độc |
| Ngọc bích | Crassula | Mọng nước, lá tròn dày bóng | Sáng, có nắng nhẹ | Độc |
| Nha đam | Aloe vera | Lá mọng dày có răng cưa | Nhiều sáng | Độc (phần gel được coi là ăn được) |
| Huyết dụ, phát tài đỏ | Cordyline | Lá dài đỏ tía hoặc xanh | Sáng | Độc |
| Kim tiền | Zamioculcas zamiifolia | Lá kép bóng xanh đậm, cuống mọng | Chịu bóng tốt | Nên để xa tầm với |
ASPCA không có mục riêng cho kim tiền trong phần tra cứu đã dùng cho bài này; cây thuộc họ Ráy như trầu bà, lan ý, nên cẩn thận để xa chó mèo và trẻ nhỏ.
Nhận mặt các nhóm cây trong nhà
Nhóm dây leo, rủ: trầu bà có lá hình tim, thân leo bám; cây nhện có lá mảnh sọc trắng, ra những cây con treo lủng lẳng trên cuống dài. Hai loại này thường treo chậu hoặc đặt trên kệ cao.
Nhóm lá dựng: lưỡi hổ có lá cứng, dày, dựng thẳng, vằn xanh đậm nhạt, một số giống có viền vàng. Kim tiền có lá kép với các lá chét bóng như sáp xếp hai bên cuống mọng nước.
Nhóm có hoa: lan ý nở hoa mo trắng trên cuống cao hơn tán lá, lá xanh bóng hình mác.
Nhóm cau, dương xỉ: cau tiểu trâm nhỏ gọn, lá kép lông chim; cau vàng cao hơn, nhiều thân mọc thành bụi, cuống lá màu vàng. Dương xỉ Boston có lá lông chim mềm, rủ xuống, cần ẩm.
Nhóm mọng nước: ngọc bích có lá tròn dày, thân hoá gỗ theo thời gian; nha đam có lá dày, mép có răng cưa, bên trong chứa gel.
Nhà có chó mèo: chọn cây nào
Theo ASPCA:
- Trầu bà, lan ý, vạn niên thanh chứa tinh thể calcium oxalate không tan, gây kích ứng miệng, lưỡi, môi, chảy dãi, nôn, khó nuốt khi chó mèo cắn.
- Lưỡi hổ chứa saponin, gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy.
- Ngọc bích gây nôn, mệt, mất điều hoà.
- Nha đam chứa saponin và anthraquinone, gây nôn, lừ đừ, tiêu chảy; phần gel được coi là ăn được.
- Huyết dụ chứa saponin, gây nôn (đôi khi có máu), bỏ ăn, chảy dãi.
- Cây nhện, dương xỉ Boston, cau tiểu trâm, cau vàng được ASPCA xếp không độc với chó và mèo.
Nếu thú cưng hay gặm lá, ưu tiên nhóm không độc, hoặc đặt cây độc ở nơi chúng không với tới. Khi nghi chó mèo đã ăn phải cây độc, liên hệ bác sĩ thú y ngay và mang theo ảnh cây. Danh sách các loài hoa có độc khác có ở bài hoa gì có độc.
Cây trong nhà có lọc được không khí không
Nhiều bài viết nhắc tới "cây lọc không khí" dựa trên thí nghiệm của NASA cuối những năm 1980, thực hiện trong buồng kín nhỏ. Một bài tổng quan của Cummings và Waring công bố năm 2019 trên tạp chí Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology cho thấy, khi quy đổi sang nhà ở thật, số chậu cây cần để đạt hiệu quả tương đương thông gió thông thường là rất lớn, không thực tế. Nói cách khác, mở cửa thông gió và dùng máy lọc không khí hiệu quả hơn nhiều so với đặt vài chậu cây.
Cây trong nhà vẫn có giá trị: tạo cảm giác dễ chịu, làm đẹp không gian. Chỉ nên chọn cây vì lý do đó, không nên kỳ vọng cây thay được thông gió, nhất là trong phòng ngủ.
Chọn cây theo chỗ đặt
| Chỗ đặt | Đặc điểm ánh sáng | Cây phù hợp |
|---|---|---|
| Cạnh cửa sổ hướng nắng, có rèm | Sáng nhiều, có nắng lọc | Nha đam, ngọc bích, cau vàng |
| Cách cửa sổ vài bước | Sáng gián tiếp | Trầu bà, lan ý, cây nhện, dương xỉ, vạn niên thanh |
| Góc phòng xa cửa sổ | Thiếu sáng | Lưỡi hổ, kim tiền, cau tiểu trâm |
| Phòng tắm có cửa sổ | Ẩm, sáng vừa | Dương xỉ, trầu bà |
| Bàn làm việc máy lạnh | Khô, ánh đèn | Lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà nhỏ |
Không có cây xanh nào sống lâu hoàn toàn không có ánh sáng. Cây "chịu bóng" chỉ là cần ít sáng hơn; nếu phòng không có cửa sổ, cần đèn trồng cây hoặc đổi chỗ cây định kỳ.
Nhân thêm cây từ cây sẵn có
Nhiều cây trong nhà nhân rất dễ, nên từ một chậu có thể có thêm vài chậu:
| Cây | Cách nhân phổ biến |
|---|---|
| Trầu bà | Cắt đoạn dây có đốt và rễ khí, cắm nước hoặc đất ẩm |
| Cây nhện | Tách cây con treo trên cuống, đặt vào chậu đất |
| Lưỡi hổ | Tách bụi, hoặc giâm đoạn lá (cây con có thể mất vằn viền vàng) |
| Kim tiền | Tách củ, hoặc giâm lá chét, ra rễ chậm |
| Ngọc bích | Giâm cành hoặc lá, để khô vết cắt trước khi cắm |
| Nha đam | Tách cây con mọc quanh gốc |
| Dương xỉ | Tách bụi khi thay chậu |
Đeo găng tay khi cắt các cây có nhựa như trầu bà, vạn niên thanh, vì nhựa có thể gây kích ứng da, và rửa tay sau khi làm.
Lỗi hay gặp khi trồng cây trong nhà
- Tưới quá nhiều: nguyên nhân thối rễ phổ biến nhất, đặc biệt với lưỡi hổ, kim tiền, ngọc bích, nha đam. Chờ đất khô mặt rồi mới tưới.
- Chậu không có lỗ thoát nước.
- Đặt cây ngay trước luồng gió máy lạnh làm lá khô mép.
- Đổi chỗ liên tục: cây cần thời gian thích nghi với ánh sáng mới.
- Không lau lá: bụi bám làm giảm quang hợp; lau bằng khăn ẩm định kỳ.
- Bón phân quá tay: cây trong nhà lớn chậm, cần ít phân hơn cây ngoài vườn.
Câu hỏi thường gặp
7 loại cây nên trồng trong nhà là cây gì?
Không có danh sách chuẩn. Bảy cây dễ trồng, phổ biến là trầu bà, lưỡi hổ, lan ý, cây nhện, cau tiểu trâm, kim tiền và dương xỉ. Nhà có chó mèo nên ưu tiên cây nhện, cau tiểu trâm, dương xỉ Boston.
Cây nào trồng trong nhà không cần ánh sáng?
Không có cây xanh nào sống lâu hoàn toàn không có ánh sáng. Lưỡi hổ, kim tiền, cau tiểu trâm chịu bóng tốt, nhưng vẫn cần ánh sáng gián tiếp hoặc đèn.
Cây lọc không khí trong phòng ngủ có hiệu quả không?
Theo tổng quan năm 2019 của Cummings và Waring, hiệu quả lọc của vài chậu cây trong nhà thật là không đáng kể so với thông gió. Nên mở cửa thông gió hằng ngày.
Trầu bà có độc không?
Theo ASPCA, trầu bà độc với chó và mèo do chứa tinh thể calcium oxalate, gây kích ứng miệng, chảy dãi, nôn. Để xa tầm với của thú cưng và trẻ nhỏ.
Cây nhện có độc với mèo không?
ASPCA xếp cây nhện (Chlorophytum comosum) không độc với chó và mèo.